Quy Chế Lương Thưởng: Vì Sao Cần Hoàn Thiện Trước Khi Quyết Toán?

Rate this post

Cập nhật: bài viết tổng hợp tham khảo từ quy định và thực tế hành nghề kế toán – thuế tại Việt Nam, chỉ mang tính tham khảo — anh chị nên hỏi tư vấn cụ thể trước khi áp dụng.

“Công ty mình nhỏ, có mấy chục người, cần gì quy chế lương thưởng cho rườm rà?” Em đã nghe câu này không ít lần. Và cũng không ít lần, chính những doanh nghiệp nghĩ vậy lại là nơi vướng nhiều nhất khi quyết toán: thưởng không có căn cứ, phụ cấp không biết xếp vào đâu, tiền ăn ca, xăng xe, điện thoại chi mỗi tháng một kiểu.

Quy chế lương thưởng không phải là một văn bản để cho có. Nó là “luật chơi” nội bộ về tiền lương, là căn cứ để kế toán tính lương nhất quán, để người lao động biết mình được hưởng gì, và là một trong những giấy tờ quan trọng khi xét chi phí lương, thưởng, phụ cấp có được trừ khi tính thuế TNDN hay không. Qua 20 năm đồng hành cùng hơn 8.000 doanh nghiệp, Trường Thành thấy một quy chế tốt giúp mọi việc cuối năm nhẹ đi rất nhiều.

Bài này em chia sẻ vai trò của Quy Chế Lương Thưởng: Vì Sao Cần Hoàn Thiện Trước Khi Quyết Toán?. Anh chị đọc khoảng 12 phút.

Quy chế lương thưởng là văn bản nội bộ quy định cách xác định tiền lương, phụ cấp, thưởng, phúc lợi và hình thức chi trả cho người lao động. Đây là một trong các căn cứ để khoản chi tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp được xem xét là chi phí được trừ khi tính thuế TNDN, bên cạnh hợp đồng lao động và thỏa ước lao động tập thể. Doanh nghiệp nên rà soát, hoàn thiện quy chế trước khi chi thưởng cuối năm và trước khi quyết toán, đảm bảo nội dung rõ điều kiện, mức hưởng và phù hợp quy định hiện hành.

Quy Chế Lương Thưởng: Vì Sao Cần Hoàn Thiện Trước Khi Quyết Toán?
Quy Chế Lương Thưởng: Vì Sao Cần Hoàn Thiện Trước Khi Quyết Toán?1

Quy Chế Lương Thưởng Có Vai Trò Gì?

Quy chế lương thưởng có ba vai trò chính: là căn cứ quản trị nhân sự minh bạch; là cơ sở để kế toán tính lương, hạch toán nhất quán; và là một trong những căn cứ để khoản chi tiền lương, thưởng, phụ cấp được xem xét là chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.

Về quản trị, quy chế giúp người lao động biết rõ mình được trả lương thế nào, khi nào được tăng lương, điều kiện nào được thưởng. Sự minh bạch này giảm thắc mắc, giảm so bì, và giúp doanh nghiệp giữ người tốt hơn.

Về kế toán, quy chế là căn cứ để lập bảng lương hằng tháng theo một cách thống nhất. Người làm lương thay đổi, quy chế vẫn còn, cách tính không bị phụ thuộc vào một cá nhân.

Về thuế, khi xét chi phí tiền lương, tiền thưởng có được trừ hay không, câu hỏi thường được đặt ra là: khoản chi này có được ghi cụ thể điều kiện hưởng và mức hưởng tại hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể, quy chế tài chính hoặc quy chế lương thưởng của doanh nghiệp không. Nếu hợp đồng lao động chỉ ghi lương cơ bản, quy chế chính là nơi bổ sung căn cứ cho các khoản thưởng, phụ cấp còn lại.

Những Nội Dung Nên Có Trong Quy Chế Lương Thưởng

Một quy chế lương thưởng đầy đủ thường gồm: phạm vi, đối tượng áp dụng; nguyên tắc trả lương; thang bảng lương hoặc cách xác định mức lương; các loại phụ cấp và điều kiện hưởng; các loại thưởng và điều kiện, mức thưởng; các khoản phúc lợi; hình thức, thời điểm trả lương; cách xử lý các trường hợp đặc biệt; và hiệu lực thi hành.

1. Phạm vi và đối tượng áp dụng

Quy chế áp dụng cho ai: người lao động có hợp đồng xác định thời hạn, không xác định thời hạn, người thử việc, lao động thời vụ. Nên ghi rõ những đối tượng không áp dụng hoặc áp dụng riêng.

2. Cách xác định mức lương

Doanh nghiệp có thể xây dựng thang bảng lương theo vị trí, theo bậc, hoặc nguyên tắc xác định lương theo năng lực, kinh nghiệm. Mức lương cần phù hợp quy định về lương tối thiểu vùng hiện hành.

3. Phụ cấp

Liệt kê từng loại phụ cấp: trách nhiệm, chức vụ, độc hại, đi lại, điện thoại, ăn ca, nhà ở… Mỗi loại ghi rõ đối tượng, điều kiện, mức hưởng hoặc cách tính. Đây là phần ảnh hưởng nhiều đến cả thuế TNCN lẫn bảo hiểm, vì một số khoản có thể được xử lý khác nhau tùy cách quy định.

Quy Chế Lương Thưởng Trong Doanh Nghiệp
Quy Chế Lương Thưởng Trong Doanh Nghiệp

4. Thưởng

Các loại thưởng: thưởng tháng, quý, thưởng Tết, tháng lương thứ 13, thưởng hiệu quả, thưởng sáng kiến, thưởng chuyên cần… Mỗi loại cần có điều kiện và mức thưởng hoặc công thức tính, người có thẩm quyền quyết định.

5. Phúc lợi

Các khoản như quà Tết, hiếu hỷ, du lịch, nghỉ mát, hỗ trợ khó khăn. Nên tách riêng phúc lợi khỏi thưởng để dễ theo dõi giới hạn theo quy định.

6. Hình thức và thời điểm trả lương

Ghi rõ ngày trả lương, hình thức trả qua tài khoản ngân hàng. Với những điểm mới về thanh toán không dùng tiền mặt, phần này càng quan trọng, em đã chia sẻ chi tiết trong bài về chi lương bằng tiền mặt.

Những Sai Sót Thường Gặp Trong Quy Chế

Các sai sót hay gặp gồm: quy chế sao chép từ mẫu, không khớp thực tế chi trả; ghi chung chung “thưởng tùy kết quả kinh doanh” mà không có điều kiện, mức hưởng; ban hành sau khi đã chi; không cập nhật khi thay đổi chính sách; và hợp đồng lao động không dẫn chiếu đến quy chế.

Qua thực tế rà soát, em thấy những vấn đề sau lặp lại rất nhiều:

  • Quy chế “cho có”: tải mẫu trên mạng, thay tên công ty rồi ký. Nội dung không phản ánh cách công ty thực sự trả lương, thưởng.
  • Thực tế chi khác quy chế: quy chế ghi phụ cấp điện thoại một mức, thực tế chi mức khác, hoặc chi cả cho người không thuộc đối tượng.
  • Điều kiện thưởng mơ hồ: “Giám đốc quyết định mức thưởng tùy tình hình” mà không có tiêu chí nào.
  • Ngày hiệu lực sau ngày chi: quy chế được ký sau khi đã chi thưởng, hoặc không ghi ngày hiệu lực.
  • Không cập nhật: công ty đã thêm khoản hỗ trợ mới, tăng mức phụ cấp, nhưng quy chế vẫn là bản cũ từ nhiều năm trước.
  • Thiếu kết nối với hợp đồng: hợp đồng lao động không nhắc đến quy chế, người lao động không biết quy chế tồn tại.

Những sai sót này khiến quy chế mất đi giá trị làm căn cứ. Khi quyết toán, khoản chi thực tế không khớp với văn bản, rất khó chứng minh là chi phí được trừ.

Với thưởng Tết và các khoản phúc lợi cuối năm, sự lệch pha giữa quy chế và thực tế càng dễ xảy ra, vì đây là các khoản chi một lần, giá trị lớn, thường quyết định gấp. Phần quà Tết em đã chia sẻ trong bài về quà Tết hóa đơn và thuế.

Vì Sao Cần Hoàn Thiện Lương Thưởng Trước Khi Quyết Toán
Vì Sao Cần Hoàn Thiện Lương Thưởng Trước Khi Quyết Toán

Vì Sao Nên Hoàn Thiện Trước Khi Quyết Toán?

Vì quy chế cần có hiệu lực trước thời điểm chi trả mới có giá trị làm căn cứ. Cuối năm là lúc doanh nghiệp chuẩn bị chi thưởng Tết, tháng lương thứ 13, phúc lợi, nên hoàn thiện quy chế lúc này giúp các khoản chi lớn có đủ căn cứ, đồng thời là nền tảng áp dụng cho cả năm mới.

Có hai lý do khiến cuối năm là thời điểm vàng để rà soát quy chế.

Thứ nhất, các khoản chi lớn nhất về lương thưởng thường rơi vào cuối năm và dịp Tết. Nếu hoàn thiện quy chế trước khi chi, các khoản này có căn cứ ngay từ đầu. Nếu để sau, quy chế ban hành muộn sẽ khó được xem là căn cứ cho khoản đã chi trước đó.

Thứ hai, quy chế hoàn thiện cuối năm có thể áp dụng ngay từ đầu năm mới. Cả năm tài chính tiếp theo được tính lương, thưởng theo một chuẩn thống nhất, cuối năm sau đối chiếu nhẹ nhàng hơn.

Ngoài ra, việc rà soát quy chế gắn liền với việc đối chiếu lương cuối năm. Khi đối chiếu, kế toán phát hiện những khoản chi không có trong quy chế, những mức chi khác quy chế. Đây chính là danh sách cần bổ sung, điều chỉnh. Cách đối chiếu em đã chia sẻ trong bài về đối chiếu lương bảo hiểm thuế TNCN.

Cách Rà Soát Và Hoàn Thiện Quy Chế Lương Thưởng

Doanh nghiệp có thể rà soát theo năm bước: tập hợp quy chế, hợp đồng hiện hành; liệt kê toàn bộ khoản chi lương thưởng thực tế trong năm; so sánh với quy chế để tìm khoản thiếu, khoản lệch; soạn bản sửa đổi, bổ sung; ban hành, công bố và cập nhật hợp đồng, phụ lục.

  1. Tập hợp văn bản hiện hành: quy chế lương thưởng, quy chế tài chính, thỏa ước nếu có, mẫu hợp đồng lao động đang dùng.
  2. Liệt kê thực tế chi trả: từ bảng lương 12 tháng, lọc ra tất cả các loại khoản đã chi: lương, từng loại phụ cấp, từng loại thưởng, phúc lợi.
  3. So sánh: khoản nào có trong thực tế nhưng không có trong quy chế, khoản nào mức chi khác quy chế, khoản nào có trong quy chế nhưng không còn áp dụng.
  4. Soạn bản sửa đổi: bổ sung khoản thiếu với điều kiện, mức hưởng cụ thể; điều chỉnh khoản lệch cho phù hợp chính sách công ty muốn áp dụng; bỏ khoản không còn dùng.
  5. Ban hành và công bố: giám đốc ký, ghi rõ ngày hiệu lực, thông báo cho người lao động, lấy ý kiến tổ chức đại diện người lao động nếu có theo quy định. Bổ sung phụ lục hợp đồng dẫn chiếu quy chế nếu cần.

Khi soạn, nên cân nhắc cả ảnh hưởng đến thuế TNCN và bảo hiểm của từng khoản. Ví dụ một khoản hỗ trợ được quy định thế nào có thể ảnh hưởng đến việc có tính vào thu nhập chịu thuế, có tính đóng bảo hiểm hay không. Phần này nên có người chuyên môn góp ý.

Quy chế cũng không nên quá cứng nhắc. Có thể quy định khung, tiêu chí và giao người có thẩm quyền quyết định mức cụ thể trong khung, để doanh nghiệp vừa linh hoạt theo tình hình kinh doanh vừa có căn cứ rõ ràng.

Quy Chế Lương là Gì
Quy Chế Lương là Gì

Quy Chế Lương Thưởng Và Quy Chế Tài Chính Khác Nhau Thế Nào?

Nhiều doanh nghiệp hỏi em: đã có quy chế tài chính rồi thì có cần quy chế lương thưởng riêng không? Quy chế tài chính thường quy định rộng hơn: quản lý vốn, tài sản, doanh thu, chi phí, định mức công tác phí, tiếp khách, sử dụng xe, điện thoại, phân phối lợi nhuận. Quy chế lương thưởng tập trung vào phần thu nhập của người lao động.

Doanh nghiệp có thể gộp nội dung lương thưởng vào một chương trong quy chế tài chính, hoặc tách thành văn bản riêng. Cách nào cũng được, miễn là nội dung đầy đủ, rõ ràng, không mâu thuẫn nhau. Điều cần tránh là hai văn bản quy định cùng một khoản theo hai cách khác nhau, ví dụ quy chế tài chính ghi mức phụ cấp điện thoại một mức, quy chế lương thưởng ghi mức khác. Khi đó kế toán không biết áp dụng theo văn bản nào, và khoản chi khó được giải thích khi quyết toán.

Câu Chuyện Của Chị Nhung — Công Ty Vận Tải Ở Long Biên

Chị Nhung điều hành công ty vận tải, giao nhận hàng hóa ở Long Biên, khoảng sáu mươi người gồm tài xế, phụ xe, nhân viên kho và văn phòng. Công ty có rất nhiều khoản chi ngoài lương: phụ cấp chuyến, phụ cấp xăng xe, tiền ăn đường, thưởng an toàn, thưởng doanh số cho kinh doanh. Quy chế lương thưởng là bản ban hành từ ngày thành lập, chỉ có vài trang.

Khi chuẩn bị quyết toán, chị Nhung nhờ Trường Thành rà soát. Đội ngũ đối chiếu bảng lương cả năm với quy chế và thấy hơn một nửa các khoản đang chi không có trong quy chế, hoặc mức chi khác hẳn. Hợp đồng lao động của tài xế chỉ ghi lương cơ bản.

Trường Thành cùng chị Nhung soạn lại quy chế: phân nhóm từng loại phụ cấp, thưởng theo tính chất công việc, ghi rõ điều kiện và cách tính, tách phúc lợi riêng, quy định trả lương qua ngân hàng. Quy chế được ban hành trước đợt chi thưởng Tết, công bố cho toàn bộ người lao động, kèm phụ lục hợp đồng dẫn chiếu. Với các khoản đã chi trước đó trong năm, đội ngũ xem xét kỹ từng khoản để xác định cách xử lý phù hợp khi quyết toán.

Chị Nhung chia sẻ: “Anh em tài xế giờ nhìn quy chế là biết mỗi chuyến được bao nhiêu, không ai hỏi kế toán nữa. Mình cũng yên tâm hơn hẳn khi ký quyết toán.”

Trường Thành Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Về Quy Chế Lương Thưởng Như Thế Nào?

Em hiểu, soạn một quy chế lương thưởng sát thực tế đòi hỏi hiểu cả chuyện quản trị nhân sự lẫn thuế, bảo hiểm. Chủ doanh nghiệp không nhất thiết phải tự làm tất cả.

Với dịch vụ kế toán trọn gói, Trường Thành giúp anh chị đối chiếu thực tế chi trả với quy chế hiện hành, góp ý nội dung quy chế lương thưởng và quy chế tài chính, phân loại các khoản lương, phụ cấp, thưởng, phúc lợi phù hợp, lưu ý ảnh hưởng đến thuế TNCN và bảo hiểm, và cập nhật quy chế khi chính sách thay đổi. Bảng lương hằng tháng được lập theo đúng quy chế để cuối năm không còn lệch pha.

Chi phí dịch vụ báo giá theo khối lượng công việc thực tế, và Trường Thành luôn tư vấn miễn phí trước khi ký.

3 Điều Cần Nhớ Về Quy Chế Lương Thưởng
3 Điều Cần Nhớ Về Quy Chế Lương Thưởng

3 Điều Cần Nhớ Về Quy Chế Lương Thưởng

Một, quy chế lương thưởng là một trong các căn cứ để chi phí lương, thưởng, phụ cấp được xem xét là chi phí được trừ, nên phải ghi rõ điều kiện và mức hưởng của từng khoản. Hai, quy chế phải khớp với thực tế chi trả, có ngày hiệu lực trước thời điểm chi và được cập nhật khi chính sách thay đổi. Ba, cuối năm là thời điểm tốt nhất để rà soát, hoàn thiện, trước đợt chi thưởng Tết và làm nền cho cả năm mới.

Mỗi doanh nghiệp có cơ cấu lao động và chính sách đãi ngộ khác nhau, nên quy chế cần được xây dựng theo thực tế, không sao chép mẫu. Nếu anh chị muốn có người đồng hành rà soát và hoàn thiện quy chế lương thưởng trước mùa quyết toán, dịch vụ kế toán thuế trọn gói của Trường Thành sẽ giúp anh chị yên tâm hơn. Anh chị cứ liên hệ để được tư vấn miễn phí trước khi quyết định.

Hotline / Zalo: 0989 724 056 (hỗ trợ 7 ngày/tuần)

20 năm kinh nghiệm — Hơn 8.000 doanh nghiệp tin tưởng — Hỗ trợ 7 ngày/tuần — Hotline/Zalo 0989 724 056

Lưu ý: nội dung trong bài chỉ mang tính chất tham khảo, đúc kết từ thực tế hành nghề. Các quy định về thuế – kế toán có thể thay đổi theo thời điểm và áp dụng khác nhau tùy từng trường hợp, anh chị nên nhận tư vấn cụ thể trước khi áp dụng cho doanh nghiệp mình.

Câu Hỏi Thường Gặp

Q: Quy chế lương thưởng có bắt buộc không?

A: Doanh nghiệp nên có quy chế lương thưởng để quản trị minh bạch và làm căn cứ cho các khoản lương, thưởng, phụ cấp. Khi xét chi phí được trừ, khoản chi thường cần được ghi cụ thể điều kiện và mức hưởng tại hợp đồng lao động, thỏa ước hoặc quy chế. Thông tin chỉ mang tính tham khảo, nên nhận tư vấn cụ thể.

Q: Quy chế lương thưởng cần có những nội dung gì?

A: Phạm vi, đối tượng áp dụng; nguyên tắc trả lương; cách xác định mức lương; các loại phụ cấp, thưởng kèm điều kiện và mức hưởng; phúc lợi; hình thức, thời điểm trả lương; xử lý trường hợp đặc biệt; và hiệu lực thi hành.

Q: Ban hành quy chế sau khi đã chi thưởng có được không?

A: Quy chế nên có hiệu lực trước thời điểm chi trả mới có giá trị làm căn cứ cho khoản chi. Quy chế ban hành sau thường khó được xem là căn cứ cho khoản đã chi trước đó.

Q: Khi nào nên rà soát quy chế lương thưởng?

A: Nên rà soát hằng năm, tốt nhất vào cuối năm trước đợt chi thưởng Tết, và mỗi khi doanh nghiệp thay đổi chính sách lương, phụ cấp, thưởng.

Q: Trường Thành hỗ trợ gì về quy chế lương thưởng?

A: Trường Thành đối chiếu thực tế chi trả với quy chế, góp ý nội dung quy chế lương thưởng và quy chế tài chính, phân loại các khoản và lưu ý ảnh hưởng thuế TNCN, bảo hiểm. Chi phí theo khối lượng thực tế, tư vấn miễn phí trước khi ký. Hotline/Zalo 0989 724 056.

Ghi chú: Thông tin trong bài viết được cung cấp với mục đích tham khảo, quý khách vui lòng kiểm tra thêm hoặc tư vấn chuyên môn khi cần thiết.