Doanh Nghiệp Nào Phải Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính?

Rate this post

Cập nhật: bài viết tổng hợp tham khảo từ quy định và thực tế hành nghề kế toán – thuế tại Việt Nam, chỉ mang tính tham khảo — anh chị nên hỏi tư vấn cụ thể trước khi áp dụng.

“Công ty mình có phải thuê kiểm toán không?” Đây là câu hỏi em nhận được rất nhiều mỗi khi mùa lập báo cáo tài chính năm đến gần. Có chủ doanh nghiệp nghĩ chỉ công ty lớn, công ty niêm yết mới phải kiểm toán. Có người lại lo lắng không biết công ty có vốn góp nước ngoài vài phần trăm có thuộc diện phải kiểm toán hay không.

Em hiểu băn khoăn đó. Kiểm toán báo cáo tài chính là việc cần chuẩn bị từ sớm, cần thời gian làm việc với đơn vị kiểm toán, và có chi phí riêng. Nếu doanh nghiệp thuộc diện phải kiểm toán mà đến sát hạn mới biết, mọi thứ sẽ rất gấp gáp. Qua 20 năm đồng hành cùng hơn 8.000 doanh nghiệp, Trường Thành thấy điều quan trọng nhất là xác định đúng ngay từ đầu năm tài chính, rồi chuẩn bị sổ sách sạch sẽ để buổi kiểm toán diễn ra thuận lợi.

Bài này em chia sẻ những nhóm Doanh Nghiệp Nào Phải Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính? cách tự rà soát công ty mình, những gì nên chuẩn bị trước khi kiểm toán và cách phối hợp để quá trình kiểm toán nhẹ nhàng hơn. Anh chị đọc khoảng 12 phút.

Doanh nghiệp phải kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm thường gồm: doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm và một số tổ chức tài chính; công ty đại chúng, tổ chức phát hành và kinh doanh chứng khoán; doanh nghiệp nhà nước và một số doanh nghiệp có vốn nhà nước; cùng một số doanh nghiệp quy mô lớn hoặc trường hợp khác theo quy định của pháp luật kiểm toán độc lập. Danh sách đối tượng có thể được sửa đổi, bổ sung theo thời điểm, nên anh chị cần rà soát theo quy định hiện hành và nhận tư vấn cụ thể cho doanh nghiệp mình.

Doanh Nghiệp Nào Phải Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính?
Doanh Nghiệp Nào Phải Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính?

Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính Là Gì?

Kiểm toán báo cáo tài chính là việc một doanh nghiệp kiểm toán độc lập kiểm tra và đưa ra ý kiến về việc báo cáo tài chính của doanh nghiệp có phản ánh trung thực, hợp lý tình hình tài chính và kết quả kinh doanh theo chuẩn mực, chế độ kế toán hay không.

Báo cáo tài chính do doanh nghiệp tự lập. Kiểm toán là bước thứ ba độc lập “soát lại” báo cáo đó. Đơn vị kiểm toán sẽ chọn mẫu chứng từ, đối chiếu số dư, gửi thư xác nhận công nợ, quan sát kiểm kê, xem xét chính sách kế toán, rồi phát hành báo cáo kiểm toán kèm ý kiến.

Ý kiến kiểm toán có thể là chấp nhận toàn phần, hoặc có ngoại trừ một số vấn đề, hoặc các dạng ý kiến khác tùy mức độ. Báo cáo kiểm toán được nộp kèm báo cáo tài chính cho các cơ quan nhận theo quy định, và thường được ngân hàng, đối tác, nhà đầu tư dùng để đánh giá doanh nghiệp.

Những Nhóm Doanh Nghiệp Thường Phải Kiểm Toán Bắt Buộc

Theo pháp luật về kiểm toán độc lập và các văn bản hướng dẫn, những nhóm thường thuộc diện kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm gồm: doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; tổ chức tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm; công ty đại chúng và tổ chức liên quan đến chứng khoán; doanh nghiệp nhà nước và một số doanh nghiệp có vốn nhà nước; một số doanh nghiệp quy mô lớn và các trường hợp do luật chuyên ngành quy định.

1. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Đây là nhóm em gặp nhiều nhất trong thực tế. Theo quy định, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thường thuộc diện phải kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm. Nhiều chủ doanh nghiệp nghĩ chỉ công ty 100% vốn nước ngoài mới phải kiểm toán, nhưng thực tế các công ty có thành viên, cổ đông nước ngoài góp vốn cũng nên rà soát kỹ. Cách xác định cụ thể phụ thuộc vào quy định hiện hành và cơ cấu vốn của từng công ty.

2. Tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm

Ngân hàng, công ty tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm, tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm và một số tổ chức tài chính khác thuộc nhóm phải kiểm toán, thường kèm thêm các yêu cầu riêng của luật chuyên ngành.

3. Công ty đại chúng và tổ chức liên quan đến chứng khoán

Công ty đại chúng, tổ chức phát hành chứng khoán, tổ chức kinh doanh chứng khoán phải kiểm toán báo cáo tài chính năm, và một số trường hợp còn phải soát xét báo cáo bán niên theo quy định về chứng khoán.

Khi Nào Cần Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính
Khi Nào Cần Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính

4. Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước

Doanh nghiệp nhà nước và một số doanh nghiệp có vốn nhà nước theo quy định cũng thuộc diện kiểm toán, ngoài ra có thể còn chịu sự kiểm toán của cơ quan kiểm toán nhà nước theo pháp luật riêng.

5. Doanh nghiệp quy mô lớn và các trường hợp khác

Pháp luật về kiểm toán độc lập cũng có quy định đối với một số doanh nghiệp đạt quy mô nhất định theo các tiêu chí như số lao động, doanh thu, tổng tài sản, cũng như các trường hợp được quy định tại luật chuyên ngành. Các quy định về nhóm này đã có những lần sửa đổi, bổ sung. Vì vậy, nếu doanh nghiệp đang tăng trưởng nhanh, anh chị nên rà soát lại hằng năm, không nên dựa vào kết luận của những năm trước.

Cách Tự Rà Soát Công Ty Mình Có Thuộc Diện Kiểm Toán Không

Anh chị có thể tự rà soát qua bốn câu hỏi: công ty có thành viên, cổ đông nước ngoài không; công ty có phải công ty đại chúng hay hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán không; công ty có vốn nhà nước không; quy mô lao động, doanh thu, tài sản đã tăng đến mức có thể thuộc diện kiểm toán hay chưa. Nếu có câu trả lời “có” hoặc “chưa chắc”, nên nhận tư vấn cụ thể.

Bước đầu tiên là xem lại giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ và danh sách thành viên, cổ đông. Nhiều công ty có biến động về cơ cấu vốn trong năm, ví dụ nhận chuyển nhượng phần vốn từ một nhà đầu tư nước ngoài, nhưng bộ phận kế toán không được cập nhật kịp. Đến cuối năm mới phát hiện công ty thuộc nhóm phải kiểm toán.

Bước thứ hai là xem ngành nghề và tính chất hoạt động. Công ty hoạt động trong lĩnh vực tài chính, bảo hiểm, chứng khoán, hoặc đã đăng ký là công ty đại chúng, gần như chắc chắn có yêu cầu kiểm toán.

Bước thứ ba là xem số liệu quy mô của năm: số lao động tham gia bảo hiểm, doanh thu, tổng tài sản. So với tiêu chí trong quy định hiện hành để biết công ty đang ở đâu.

Bước thứ tư là xem các yêu cầu từ bên ngoài. Có những công ty không thuộc diện bắt buộc theo luật, nhưng ngân hàng cho vay, đối tác lớn, quỹ đầu tư hoặc chính hội đồng thành viên yêu cầu báo cáo tài chính phải được kiểm toán. Khi đó, kiểm toán là tự nguyện về mặt pháp luật nhưng lại bắt buộc về mặt kinh doanh.

Làm Báo Cáo Tài Chính Chuẩn Chỉnh
Làm Báo Cáo Tài Chính Chuẩn Chỉnh

Kiểm Toán Tự Nguyện: Khi Nào Doanh Nghiệp Nên Cân Nhắc?

Không thuộc diện bắt buộc không có nghĩa là kiểm toán không có ích. Một số trường hợp doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn nên cân nhắc kiểm toán tự nguyện:

  • Chuẩn bị vay vốn ngân hàng với hạn mức lớn, ngân hàng yêu cầu báo cáo đã kiểm toán.
  • Gọi vốn, đón nhà đầu tư mới, chuyển nhượng phần vốn góp, cần số liệu tin cậy để định giá.
  • Tham gia đấu thầu, làm nhà cung cấp cho tập đoàn lớn có yêu cầu báo cáo kiểm toán.
  • Các thành viên góp vốn muốn có một bên độc lập xác nhận số liệu, tránh hiểu lầm nội bộ.
  • Chủ doanh nghiệp muốn biết thực sự sổ sách của mình đang ở mức nào trước khi mở rộng.

Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Gì Trước Khi Kiểm Toán?

Trước khi kiểm toán, doanh nghiệp nên hoàn tất khóa sổ, lập bảng cân đối số phát sinh và báo cáo tài chính dự thảo, đối chiếu công nợ, ngân hàng, kiểm kê tiền mặt, hàng tồn kho, tài sản cố định, sắp xếp chứng từ, hợp đồng theo thứ tự, và chuẩn bị bảng đối chiếu số liệu kế toán với tờ khai thuế.

Một danh mục chuẩn bị em hay gợi ý cho khách hàng:

  • Báo cáo tài chính dự thảo và bảng cân đối số phát sinh các tài khoản, sổ cái, sổ chi tiết.
  • Biên bản đối chiếu công nợ với khách hàng, nhà cung cấp lớn; sổ phụ và xác nhận số dư ngân hàng.
  • Biên bản kiểm kê tiền mặt, hàng tồn kho, tài sản cố định tại thời điểm cuối năm.
  • Hồ sơ pháp lý: đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, biên bản họp, quyết định góp vốn, chia lợi nhuận.
  • Hợp đồng kinh tế lớn trong năm: mua bán, vay, thuê, hợp tác.
  • Hồ sơ lương: hợp đồng lao động, bảng lương, quy chế lương thưởng, tờ khai bảo hiểm, thuế TNCN.
  • Tờ khai thuế các kỳ trong năm và bảng đối chiếu với sổ kế toán.

Phần đối chiếu với tờ khai thuế rất hay bị đơn vị kiểm toán hỏi kỹ. Nếu số liệu lệch nhau, anh chị có thể tham khảo cách xử lý khi báo cáo tài chính không khớp tờ khai để chuẩn bị bảng giải thích trước.

Thời Gian Kiểm Toán Và Mối Liên Hệ Với Hạn Nộp Báo Cáo

Doanh nghiệp thuộc diện kiểm toán thường phải nộp báo cáo tài chính năm kèm báo cáo kiểm toán theo thời hạn quy định cho từng loại hình. Vì vậy nên ký hợp đồng kiểm toán từ sớm, có thể ngay trong quý cuối năm, để đơn vị kiểm toán kịp tham gia kiểm kê và lên lịch làm việc phù hợp.

Mùa kiểm toán thường dồn vào những tháng đầu năm. Các công ty kiểm toán có lịch kín, nếu doanh nghiệp liên hệ muộn sẽ khó chọn được thời gian phù hợp, hoặc phải chấp nhận làm gấp.

Một kinh nghiệm thực tế: nên mời đơn vị kiểm toán tham gia chứng kiến kiểm kê hàng tồn kho, tiền mặt cuối năm. Nếu không chứng kiến được, kiểm toán viên có thể phải thực hiện thủ tục thay thế, mất thêm thời gian, thậm chí ảnh hưởng đến ý kiến kiểm toán.

Thời hạn nộp báo cáo tài chính có kiểm toán khác nhau tùy loại hình doanh nghiệp. Anh chị có thể xem thêm bài về hạn nộp báo cáo tài chính để lên lịch cho cả năm. Lịch hợp lý thường là: khóa sổ sớm, lập báo cáo dự thảo, kiểm toán làm việc, điều chỉnh theo đề xuất, phát hành báo cáo, rồi mới nộp báo cáo và hoàn thiện quyết toán thuế.

Tại Sao Phải Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính
Tại Sao Phải Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính

Câu Chuyện Của Anh Đức — Công Ty Sản Xuất Linh Kiện Ở Đông Anh

Anh Đức điều hành một công ty sản xuất linh kiện cơ khí ở Đông Anh. Giữa năm, công ty nhận thêm vốn góp từ một đối tác nước ngoài để mở rộng nhà xưởng. Mọi thủ tục thay đổi đăng ký đều hoàn tất, nhưng kế toán nội bộ không để ý rằng thay đổi cơ cấu vốn có thể kéo theo yêu cầu kiểm toán báo cáo tài chính năm.

Đến khi đối tác nước ngoài hỏi về báo cáo kiểm toán, anh Đức mới liên hệ Trường Thành. Đội ngũ rà soát lại hồ sơ, tư vấn anh về việc cần kiểm toán, đồng thời kiểm tra nhanh tình trạng sổ sách. Kết quả cho thấy công nợ với vài nhà cung cấp chưa được đối chiếu, hàng tồn kho chưa kiểm kê đầy đủ, khấu hao phần nhà xưởng mới chưa ghi nhận đúng thời điểm đưa vào sử dụng.

Trường Thành cùng kế toán của anh Đức đối chiếu công nợ, tổ chức kiểm kê cuối năm có kiểm toán viên chứng kiến, điều chỉnh khấu hao và lập báo cáo dự thảo. Nhờ sổ sách đã được chuẩn bị, đợt làm việc với đơn vị kiểm toán diễn ra gọn, ít đề xuất điều chỉnh, báo cáo phát hành kịp thời hạn.

Anh Đức chia sẻ: “Tôi cứ nghĩ công ty mình nhỏ thì không liên quan đến kiểm toán. May là phát hiện sớm, chứ để sát hạn thì không biết xoay thế nào.”

Trường Thành Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Trước Mùa Kiểm Toán Như Thế Nào?

Em hiểu, với nhiều chủ doanh nghiệp, kiểm toán là một việc vừa xa lạ vừa áp lực. Nhưng nếu sổ sách được làm đúng từ trong năm, kiểm toán chỉ là bước xác nhận lại những gì doanh nghiệp đã làm tốt.

Với dịch vụ kế toán trọn gói, Trường Thành giúp anh chị rà soát xem doanh nghiệp có thuộc diện kiểm toán hay không ngay từ đầu năm, ghi sổ và đối chiếu định kỳ trong năm, tổ chức khóa sổ, kiểm kê, lập báo cáo tài chính dự thảo, chuẩn bị bộ hồ sơ theo danh mục đơn vị kiểm toán yêu cầu, và cùng anh chị làm việc, giải trình với kiểm toán viên. Trường Thành là đơn vị dịch vụ kế toán – thuế, không thực hiện kiểm toán, nên vai trò của em là chuẩn bị số liệu tốt nhất để anh chị làm việc với đơn vị kiểm toán độc lập.

Anh chị muốn hiểu rõ báo cáo của mình trước khi đưa cho kiểm toán? Bài báo cáo tài chính năm gồm những gì sẽ giúp anh chị nắm các thành phần chính. Chi phí dịch vụ báo giá theo khối lượng công việc thực tế, và Trường Thành luôn tư vấn miễn phí trước khi ký.

3 Điều Cần Nhớ Về Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính
3 Điều Cần Nhớ Về Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính

3 Điều Cần Nhớ Về Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính

Một, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức tài chính, bảo hiểm, công ty đại chúng, doanh nghiệp có vốn nhà nước và một số doanh nghiệp quy mô lớn thường thuộc diện kiểm toán bắt buộc; quy định có thể thay đổi nên cần rà soát hằng năm. Hai, xác định sớm từ đầu năm và ký hợp đồng kiểm toán sớm, mời kiểm toán viên chứng kiến kiểm kê cuối năm. Ba, chuẩn bị sổ sách, đối chiếu, kiểm kê và bảng đối chiếu với tờ khai thuế thật kỹ trước khi kiểm toán.

Mỗi doanh nghiệp có cơ cấu vốn, ngành nghề và quy mô khác nhau, nên việc xác định có phải kiểm toán hay không cần xem xét theo hồ sơ thực tế. Nếu anh chị muốn có người đồng hành chuẩn bị sổ sách, hồ sơ thật gọn trước mùa kiểm toán và quyết toán, dịch vụ kế toán thuế trọn gói của Trường Thành sẽ giúp anh chị yên tâm hơn. Anh chị cứ liên hệ để được tư vấn miễn phí trước khi quyết định.

Hotline / Zalo: 0989 724 056 (hỗ trợ 7 ngày/tuần)

20 năm kinh nghiệm — Hơn 8.000 doanh nghiệp tin tưởng — Hỗ trợ 7 ngày/tuần — Hotline/Zalo 0989 724 056

Lưu ý: nội dung trong bài chỉ mang tính chất tham khảo, đúc kết từ thực tế hành nghề. Các quy định về thuế – kế toán có thể thay đổi theo thời điểm và áp dụng khác nhau tùy từng trường hợp, anh chị nên nhận tư vấn cụ thể trước khi áp dụng cho doanh nghiệp mình.

Câu Hỏi Thường Gặp

Q: Doanh nghiệp nào phải kiểm toán báo cáo tài chính hằng năm?

A: Thường gồm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty đại chúng, tổ chức liên quan đến chứng khoán, doanh nghiệp nhà nước, một số doanh nghiệp có vốn nhà nước và một số doanh nghiệp quy mô lớn theo quy định. Danh sách có thể thay đổi, anh chị nên nhận tư vấn cụ thể.

Q: Công ty có thành viên góp vốn nước ngoài một phần có phải kiểm toán không?

A: Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thường thuộc diện kiểm toán bắt buộc, nhưng cách xác định phụ thuộc quy định hiện hành và cơ cấu vốn cụ thể. Anh chị nên rà soát hồ sơ đăng ký và nhận tư vấn trước khi kết luận.

Q: Doanh nghiệp nhỏ không thuộc diện bắt buộc có nên kiểm toán không?

A: Có thể cân nhắc kiểm toán tự nguyện khi vay vốn lớn, gọi vốn, chuyển nhượng vốn, đấu thầu hoặc khi các thành viên muốn có xác nhận độc lập. Nên so sánh lợi ích với chi phí trước khi quyết định.

Q: Trước khi kiểm toán doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

A: Hoàn tất khóa sổ, báo cáo tài chính dự thảo, đối chiếu công nợ và ngân hàng, kiểm kê tiền mặt, hàng tồn kho, tài sản cố định, hồ sơ pháp lý, hợp đồng lớn, hồ sơ lương, tờ khai thuế và bảng đối chiếu với sổ kế toán.

Q: Trường Thành hỗ trợ gì cho doanh nghiệp phải kiểm toán?

A: Trường Thành rà soát doanh nghiệp có thuộc diện kiểm toán không, ghi sổ và đối chiếu trong năm, khóa sổ, kiểm kê, lập báo cáo dự thảo, chuẩn bị hồ sơ và cùng làm việc với đơn vị kiểm toán độc lập. Chi phí theo khối lượng thực tế, tư vấn miễn phí trước khi ký. Hotline/Zalo 0989 724 056.

Ghi chú: Thông tin trong bài viết được cung cấp với mục đích tham khảo, quý khách vui lòng kiểm tra thêm hoặc tư vấn chuyên môn khi cần thiết.